Towarzystwo Naukowe Pruthenia

PONADREGIONALNY KONKURS DLA MŁODZIEŻY PONADGIMNAZJALNEJ
“AESTIORUM GENTES“
HISTORIA I ARCHEOLOGIA ZIEM PRUSKICH

REGULAMIN PONADREGIONALNEGO KONKURSU
AESTORUM GENTES

I Orga­ni­za­to­rzy

Insty­tut Histo­rii i Sto­sun­ków Mię­dzy­na­ro­do­wych
Uni­wer­sy­tet Warmińsko-​​Mazurski
ul. Kurta Obitza 1
10–725 Olsz­tyn
tel. (89) 527–36-12
e-​​mail: dyrektor@​human.​uwm.​edu.​pl

Towa­rzy­stwo „Pru­the­nia”
Wydział Huma­ni­styczny
ul. Kurta Obitza 1
10–725 Olsz­tyn
tel. (89) 523–33-71
e-​​mail: pruthenia@​uwm.​edu.​pl

II Cel i zakres tema­tyczny Olimpiady

1. Ponadre­gio­nalny Kon­kurs Aestio­rum Gen­tes, jest kon­kur­sem tema­tycz­nym, adre­so­wa­nym do uczniów szkół ponadgimnazjalnych.

2. Celem Kon­kursu jest:

a. Stwo­rze­nie mło­dym ludziom szans posze­rze­nia swo­jej wie­dzy z zakresu:
• Arche­olo­gii bał­tyj­skiej
• Histo­rii ple­mion pru­skich
• Etno­gra­fii Pru­sów i ludów bałtyjskich

b. Roz­wi­ja­nie zain­te­re­so­wań historycznych

c. Budze­nie przy­wią­za­nia do małej ojczy­zny oraz posza­no­wa­nia wie­lo­wąt­ko­wego dzie­dzic­twa kulturowego

3. Zakres Kon­kursu obej­muje wia­do­mo­ści i umie­jęt­no­ści z histo­rii zawarte w pod­sta­wie pro­gra­mo­wej dla szkół ponad­gim­na­zjal­nych i wia­do­mo­ści z lite­ra­tury przed­mio­to­wej usta­la­nej każ­dego roku przez Komi­tet Główny Kon­kursu i poda­wa­nej razem z terminarzem.

III Orga­ni­za­cja Konkursu

1. Kon­kurs prze­pro­wa­dza Komi­tet Główny z sie­dzibą w Olsz­ty­nie powo­łany przez Rek­tora Uni­wer­sy­tetu Warmińsko-​​Mazurskiego w Olsz­ty­nie oraz Zarząd Towa­rzy­stwa „Pruthenia”.

2. W skład Komi­tetu Głów­nego wcho­dzą: przed­sta­wi­ciele Insty­tutu Histo­rii i Sto­sun­ków Mię­dzy­na­ro­do­wych UWM, Towa­rzy­stwa „Pru­the­nia”, nauczy­ciele aka­de­miccy, spe­cja­li­ści z dzie­dziny arche­olo­gii i histo­rii ziem pruskich.

3. Zada­nia Komi­tetu Głów­nego okre­śla Regu­la­min Komi­tetu Głów­nego (zał. 1).

4. W każ­dej szkole ponad­gim­na­zjal­nej, naj­póź­niej do końca wrze­śnia, podane zostaną do wia­do­mo­ści uczniów wszyst­kich klas zało­że­nia Kon­kursu, wraz z pro­po­no­waną lite­ra­turą przed­mio­tową (zał. 2) oraz ter­mi­na­rzem (zał. 3).

5. Ucznio­wie, któ­rzy pra­gną wziąć udział w Kon­kur­sie zgło­szą swemu nauczy­cie­lowi (zgod­nie z prze­sła­nym przez Komi­tet Główny ter­mi­na­rzem) uczest­nic­two w zawo­dach. Zain­te­re­so­wani ucznio­wie powinni dowie­dzieć się o ter­mi­nie zawo­dów oraz wyma­ga­niach sta­wia­nych uczest­ni­kom na szkol­nym i cen­tral­nym eta­pie Kon­kursu. Szkoły zamie­rza­jące przy­stą­pić do Kon­kursu powinny zawia­do­mić o tym Komi­tet Główny zgod­nie z datą w terminarzu.

6. Kon­kurs reali­zo­wany jest w dwóch etapach.

A. Etap I (szkolny lub międzyszkolny)

Etap I orga­ni­zuje i prze­pro­wa­dza Szkolna lub Mię­dzysz­kolna Komi­sja Olim­piady w skła­dzie co naj­mniej trzech osób.

Komi­sję powo­łuje Dyrek­tor Szkoły (w przy­padku eli­mi­na­cji wspól­nych dla kilku szkół komi­sję powo­łują dyrek­to­rzy zain­te­re­so­wa­nych szkół).

Prze­wod­ni­czą­cego wybie­rają spo­śród sie­bie człon­ko­wie Komi­sji Szkol­nej. Komi­tet Główny Kon­kursu może wyde­le­go­wać do Komi­sji Szkol­nej obser­wa­tora z ramie­nia Komi­tetu Głównego.

Etap I odbywa się w ter­mi­nie wyzna­czo­nym obli­ga­to­ryj­nie przez Komi­tet Główny we wszyst­kich szko­łach bio­rą­cych udział w Kon­kur­sie. Ter­min zawo­dów podaje Komi­tet Główny w ter­mi­na­rzu Konkursu.

Zawody I etapu trwają dwie godziny zega­rowe (120 minut). Uczest­nicy roz­wią­zują test przy­go­to­wany przez Komi­tet Główny Kon­kursu (czas – 30 min.) oraz piszą pracę pisemną na jeden, wybrany przez sie­bie temat, spo­śród trzech zapro­po­no­wa­nych przez Komi­tet Główny (czas – 90 min.).

Testy wraz z klu­czem odpo­wie­dzi oraz tematy prac pisem­nych zostaną dostar­czone Dyrek­to­rowi Szkoły, w któ­rej odbędą się zawody, listem poleconym.

Szkolna (Mię­dzysz­kolna) Komi­sja Kon­kur­sowa spraw­dza i oce­nia prace uczest­ni­ków punk­tu­jąc według skali usta­lo­nej przez Komi­tet Główny (zał.4):

1. Testy według załą­czo­nego klu­cza odpo­wie­dzi – mak­sy­malna liczba punk­tów – 50;

2. Wypo­wie­dzi pisemne według kry­te­riów oceny pracy matu­ral­nej (skala ocen od 1 do 6) – mak­sy­malna liczba punk­tów – 50; wraz z oceną opi­sową umiesz­czoną pod pracą.

Oce­nia­jący powinni zwró­cić szcze­gólną uwagę na samo­dziel­ność prze­my­śleń, popraw­ność mery­to­ryczną, kon­struk­cję i język pracy. Uwagi doty­czące wska­za­nych ele­men­tów pracy powinny zna­leźć się w recenzji.

Szkolna (Mię­dzysz­kolna) Komi­sja Kon­kur­sowa spo­rzą­dza pro­to­kół zawie­ra­jący: nazwi­sko i imię uczest­nika eli­mi­na­cji szkol­nych, szkołę (jeżeli ucznio­wie są z róż­nych pla­có­wek), klasę, nazwi­sko i imię pro­wa­dzą­cego nauczy­ciela, ilość punk­tów uzy­ska­nych za test, ocenę i ilość punk­tów uzy­ska­nych za pracę pisemną, ogólną ilość punk­tów oraz lokatę (wzór pro­to­kołu − zał. 5).

Komi­sja Szkolna (Mię­dzysz­kolna) prze­syła pro­to­kół eli­mi­na­cji szkol­nych do Komi­tetu Głów­nego. Do pro­to­kołu Szkol­nej (Mię­dzysz­kol­nej) Komi­sji Kon­kur­so­wej należy dołą­czyć prace zawod­ni­ków, któ­rzy uzy­skali w sumie przy­naj­mniej 70 pkt.

Prace pod­le­gają powtór­nej oce­nie i wery­fi­ka­cji przez eks­per­tów Komi­tetu Głów­nego Kon­kursu, który ustala osta­teczną listę uczest­ni­ków eli­mi­na­cji cen­tral­nych. Do eli­mi­na­cji cen­tral­nych kwa­li­fi­kuje się mak­sy­mal­nie 20 uczest­ni­ków, któ­rzy otrzy­mali naj­wyż­szą liczbę punktów.

B. Etap II (centralny)

Etap II orga­ni­zuje i prze­pro­wa­dza Komi­tet Główny Kon­kursu. O jego ter­mi­nie powia­domi uczniów i nauczy­cieli pro­wa­dzą­cych spe­cjal­nym pismem. Listę imienną uczest­ni­ków eli­mi­na­cji cen­tral­nych, tj. fina­li­stów, ustala Komi­tet Główny.

Do dru­giego etapu uczest­nicy muszą przy­go­to­wać listę prze­czy­ta­nych lek­tur zawie­ra­jącą jedną mono­gra­fię z zakresu histo­rii, arche­olo­gii lub etno­gra­fii Pru­sów (ludów bał­tyj­skich) oraz pięć arty­ku­łów nauko­wych z prac zbio­ro­wych lub cza­so­pism poda­nych w wyka­zie lektur.

Eli­mi­na­cje II etapu odby­wają się w sie­dzi­bie Komi­tetu Głów­nego Kon­kursu, w Olsztynie.

Eli­mi­na­cje II etapu Kon­kursu skła­dają się z dwóch części.

Pierw­sza część trwa 90 minut i polega na roz­wią­za­niu testu skła­da­ją­cego się z róż­nego rodzaju zadań zamknię­tych (wie­lo­krot­nego wyboru, prawda fałsz, na dobie­ra­nie) i otwar­tych wyma­ga­ją­cych samo­dziel­nego for­mu­ło­wa­nia zwię­złych odpo­wie­dzi oraz zadań z tzw. wypo­sa­że­niem, czyli wyko­rzy­sta­niem róż­nych źródeł wie­dzy histo­rycz­nej, arche­olo­gicz­nej i etnograficznej.

Mię­dzy pierw­szą a drugą czę­ścią eli­mi­na­cji cen­tral­nych prze­wi­dziana jest 2–3 godzinna prze­rwa, pod­czas któ­rej jury spraw­dza prace uczestników.

Na pod­sta­wie wyni­ków (spo­sób punk­ta­cji okre­śla zał. 6) jury ustala kolej­ność lokat, zaś Komi­tet Główny Kon­kursu wydaje decy­zję o uzna­niu pię­ciu naj­wy­żej punk­to­wa­nych uczest­ni­ków eli­mi­na­cji II stop­nia za lau­re­atów Ponadre­gio­nal­nego Kon­kursu Aestio­rum Gentes.

Lau­re­aci Kon­kursu wal­czą o miej­sce I – V w dru­giej czę­ści eli­mi­na­cji cen­tral­nych, która jest czę­ścią otwartą. Dostęp do niej mają zapro­szone media, rodzice i nauczy­ciele, stu­denci oraz osoby zain­te­re­so­wane pro­ble­ma­tyką pruską.

Uczest­nicy czę­ści otwar­tej odpo­wia­dają na pyta­nia jury w opar­ciu o przy­go­to­wane lek­tury. Osta­teczna lokata sta­nowi sumę punk­tów uzy­ska­nych z czę­ści pisem­nej i ust­nej (zał. 6) etapu cen­tral­nego konkursu.

Sta­tus fina­li­sty uzy­skują wszy­scy uczest­nicy eli­mi­na­cji II stop­nia, co potwier­dza się spe­cjal­nym zaświad­cze­niem dla fina­li­stów i nauczy­cieli pro­wa­dzą­cych. Zakoń­cze­nie Kon­kursu oraz wrę­cze­nie dyplo­mów i nagród lau­re­atom ma cha­rak­ter uroczysty.

W zawo­dach I i II etapu uczest­nicy nie korzy­stają z żadnych pomocy naukowych.

Komi­tet Kon­kursu zapew­nia uczest­ni­kom zawo­dów II etapu wyży­wie­nie i zwrot kosz­tów podróży.

IV. Upraw­nie­nia uczest­ni­ków, fina­li­stów i laureatów

1. Upraw­nie­nia lau­re­atów i fina­li­stów olim­piad i kon­kur­sów sta­ra­ją­cych się o przy­ję­cie na wyż­sze uczel­nie usta­lają senaty tych uczelni.

2. Z upraw­nień lau­re­aci mogą sko­rzy­stać tylko jeden raz − w roku uzy­ska­nia świa­dec­twa doj­rza­ło­ści lub w roku następ­nym − nie­za­leż­nie od roku uzy­ska­nia tytułu laureata.

3. Lau­reat, który zdo­był I miej­sce otrzy­muje spe­cjalną nagrodę Rek­tora Uni­wer­sy­tetu Warmińsko-​​Mazurskiego w Olsztynie.

Załącz­niki:

Załącz­nik 1

Załącz­nik 2

Załącz­nik 3

ORGANIZACJA PARKU ETNOGRAFICZNEGO
WCZESNOŚREDNIOWIECZNE GRODZISKO PRUSKIE W OLSZTYNKU
NA TERENIE MUZEUM BUDOWNICTWA LUDOWEGO W OLSZTYNKU

WPROWADZENIE

Park etno-​​archeologiczny wcze­sno­śre­dnio­wieczny pru­ski zespół osad­ni­czy na tere­nie Muzeum Budow­nic­twa Ludo­wego w Olsz­tynku swoją kon­cep­cję i formę prze­strzenną opiera z jed­nej strony na wyni­kach badań arche­olo­gicz­nych obiek­tów obron­nych i osad­ni­czych funk­cjo­nu­ją­cych na tere­nie ziem pru­skich w okre­sie wcze­snego średnio­wie­cza, z dru­giej zaś na kul­tu­ro­wych stu­diach porów­naw­czych doty­czą­cych roz­woju osad­nic­twa i form życia ple­mion południowo-​​wschodniego wybrzeża Bał­tyku (Pru­sów i ludów letto-​​litewskich), Sło­wian i Ger­ma­nów. Brak wystar­cza­ją­cego mate­riału rodzi­mego wymaga sze­ro­kiego się­gnię­cia do ana­lo­gii kul­tu­ro­wych, co jest moż­liwe dzięki głę­bo­kim pokre­wień­stwom zarówno form życia zbio­ro­wego jak też spo­so­bów prze­ży­wa­nia świata ota­cza­ją­cego (nie umniej­sza­jąc oczy­wi­ście — nie­rzadko istot­nych — róż­nic kul­tu­ro­wych).
Przyj­mu­jąc powyż­sze zało­że­nia można zapro­po­no­wać pewien model rekon­struk­cji formy archi­tek­to­nicz­nej pru­skiej osady obron­nej wraz z kształ­tu­ją­cym się ośrod­kiem pro­duk­cyjno han­dlo­wym z okresu wcze­snego średnio­wie­cza. Punk­tem wyj­ścia tej rekon­struk­cji musi być próba odczy­ta­nia kra­jo­brazu kul­tu­ro­wego Prus w okre­sie wcze­snego średnio­wie­cza i uchwy­ce­nie czyn­ni­ków kul­tu­ro­wych nań wpły­wa­ją­cych. Stu­dium takie w zasa­dzie dla obszaru ziem pru­skich dotąd nie powstało mimo coraz licz­niej poja­wia­ją­cych się prac podej­mu­ją­cych i roz­wi­ja­ją­cych różne aspekty tego zagad­nie­nia. Wyko­na­nie stu­dium przy­go­to­waw­czego dla kon­cep­cji Parku winno poprze­dzać wszel­kie przed­się­wzię­cia orga­ni­za­cyjne.
Nie­za­leż­nie od prac teo­re­tycz­nych umoż­li­wia­ją­cych sfor­mu­ło­wa­nie zało­żeń modelu Parku należy prze­pro­wa­dzić bada­nia arche­olo­giczne na tere­nie, na któ­rym Park Etno­ar­che­olo­giczny miałby być usy­tu­owany. Wyniki tych badań będą miały istotny wpływ zarówno na samą kon­cep­cję parku, jak też na spo­soby reali­za­cji poszcze­gól­nych eta­pów jego kon­struk­cji.
Rezul­ta­tem prac teo­re­tycz­nych będzie sfor­mu­ło­wa­nie pod­sta­wo­wych zało­żeń doty­czą­cych tak formy archi­tek­to­nicz­nej samego grodu i osady przy­gro­do­wej, jak też rodzaju wystę­pu­ją­cych tam form życia gospo­dar­czego i spo­łecz­nego. W opar­ciu o nie można będzie przy­stą­pić do two­rze­nia prze­strzen­nej wizji i modelu osady — z jed­nej strony oraz przy­go­to­wy­wa­nia kom­pe­tent­nych kadr dla funk­cjo­no­wa­nia całego przed­się­wzię­cia. Przy­go­to­wany pro­jekt winien mieć cha­rak­ter roz­wo­jowy, tzn. powi­nien prze­wi­dy­wać stop­niowe przybywa-​​nie poszcze­gól­nych ele­men­tów rekon­stru­owa­nego kra­jo­brazu kulturowego.

1. LOKALIZACJA PARKU ETNO-​​ARCHEOLOGICZNEGO I JEJ PRZYGOTOWANIE

Prze­wi­dy­waną loka­li­za­cję Parku Etno-​​archeologicznego Wcze­sno­śre­dnio­wieczne pru­ski zespół osad­ni­czy uka­zuje mapa 1.

Park zosta­nie usy­tu­owany w zachod­niej czę­ści Skan­senu, w obrę­bie trzech wyraź­nie wyod­ręb­nia­ją­cych się w tere­nie pagór­ków. Obszar ten zazna­czono na mapie 1 kolo­rem czer­wo­nym, przy czym nale­ża­łoby go wydłu­żyć w kie­runku pół­noc­nym. Obszar ten doku­men­tują fot. 1 – 6.

Fot. 1. Widok na teren pla­no­wa­nego Parku od strony wschod­niej.

Fot. 2 Pla­teau cen­tral­nego wzgó­rza domnie­ma­nego grodziska.

Fot. 3. Widok z maj­danu domnie­ma­nego gro­dzi­ska na pół­nocną gra­nicę loka­li­za­cji Parku.

Fot. 4. Pro­jek­to­wany teren osady rzemieśliczo-​​handlowej.

Fot. 5. widok z „Grodu” na pro­jek­to­wane podgrodzie.

Fot. 6. Widok na domnie­mane gro­dzi­sko od strony zachodniej.

Na tere­nie pro­jek­to­wa­nego parku, w szcze­gól­no­ści w obrę­bie cen­tral­nego wzgó­rza, źródła nie­miec­kie, jak też powo­jenne bada­nia M. Haftki sytu­ują praw­do­po­dobne gro­dzi­sko pru­skie (Fot. 6). Obiekt ten wymaga zatem w pierw­szej kolej­no­ści prze­pro­wa­dze­nia arche­olo­gicz­nych badań son­da­żo­wych.
Son­da­żowe bada­nia arche­olo­giczne tego sta­no­wi­ska prze­pro­wa­dzili człon­ko­wie Towa­rzy­stwa Pru­the­nia w dniach 11–13 marca 2008 r. pod kie­run­kiem arche­olo­gów dra Kazi­mie­rza Grą­żaw­skiego i dra Miro­sława Hof­f­manna.
Rekon­struk­cja wcze­sno­śre­dnio­wiecz­nego zespołu osad­ni­czego na tere­nie Muzeum Budow­nic­twa Ludo­wego w Olsz­tynku.
Na rekon­stru­owany zespół osad­ni­czy skła­dają się nastę­pu­jące ele­menty:
• dwu­czło­nowe gro­dzi­sko pru­skie z sys­te­mem umoc­nień lub gro­dzi­sko jed­no­czło­nowe z osadą przy­gro­dową.
• dwa ośrodki rze­mieśl­ni­cze.
• roz­pro­szona, jed­no­dwor­cza zabu­dowa cha­rak­te­ry­styczna dla struk­tury osad­ni­czej lauksu pru­skiego.
• miej­sce kultu Pru­sów wraz z obiek­tem sepulkralnym.

Kie­row­ni­kiem pro­jektu Rekon­struk­cji wcze­sno­śre­dnio­wiecz­nego zespołu osad­ni­czego z terenu ziem pru­skich jest dr Kazi­mierz Grążawski.

COLLOQUIA BALTICA IV
INTERDYSCYPLINARNA KONFERENCJA NAUKOWA

“Od reli­gii tra­dy­cyj­nych do chrze­ści­jań­skiego syn­kre­ty­zmu prze­miany reli­gij­no­ści
w kul­tu­rze ludów bałtyjskich”

30 marzec — 1 kwie­cień 2011 r.

dr Bog­dan Radzicki (UWM Olsz­tyn): Col­lo­quia Bal­tica IV — wstęp (pdf)

 

Kon­fe­ren­cja podzie­lona została na trzy zagad­nie­nie wiodące:

30 marca 2011 r.

Refe­rat otwierający:

dr Dariusz Sikor­ski (UAM, Poznań), Dla­czego naukowe opisy wie­rzeń wcze­sno­śre­dnio­wiecz­nych ludów “Bar­ba­ri­cum” są tak róż­no­rodne (pdf)

Sesja: Chry­stia­ni­za­cja — kru­cjaty, misje i ewan­ge­li­za­cja Bałtów

dr Miłosz Sosnow­ski (UAM, Poznań), Pru­so­wie i psz­czoły – średnio­wieczna meta­fo­ry­za­cja orga­ni­za­cji spo­łecz­nej (pdf)

dr hab. Elż­bieta Kowal­czyk, prof. UW (UW, War­szawa), Misje biskupa pra­skiego Woj­cie­cha i biskupa Bru­nona z Kwer­furtu do Prus w świe­tle badań arche­olo­gicz­nych (pdf)

dr Letas Pal­ma­itis (Kowno), Ostat­nia misja św. Bru­nona w świe­tle ruchu Cluny, a zwrot do „chrze­ści­jań­skiego” syn­kre­ty­zmu w Euro­pie i wśród Bał­tów (pdf)

dr Rado­sław Biskup (UMK Toruń), Pro­blemy chry­stia­ni­za­cji i ewan­ge­li­za­cji Pru­sów w świe­tle roz­po­rzą­dzeń i sta­tu­tów syno­dal­nych bisku­pów sam­bij­skich w XIV i XV stuleciu

dr hab. Kazi­mierz Grą­żaw­ski (UWM Olsz­tyn), Chry­stia­ni­za­cja i ewan­ge­li­za­cja Pru­sów w świe­tle źródeł arche­olo­gicz­nych i histo­rycz­nych (pdf)

31 marca 2011 r.

Sesja: „Sacrum” a „tek­sty” arche­olo­gii bałtyjskiej

dr Adam Waluś (Uni­wer­sy­tet War­szaw­ski), Wie­rze­nia i prak­tyki reli­gijne zachod­nich Bał­tów we wcze­snej epoce żelaza (pdf)

dr Mał­go­rzata Kar­czew­ska, dr Maciej Kar­czew­ski (Uni­wer­sy­tet w Bia­łym­stoku), Wie­rze­nia zachod­nich Bał­tów w pierw­szych wie­kach naszej ery z per­spek­tywy inter­dy­scy­pli­nar­nej inter­pre­ta­cji źródeł arche­olo­gicz­nych (pdf)

prof. Vla­di­mir I. Kula­kov (Moskwa-​​Kaliningrad), Kuroń­ski obrzą­dek pogrze­bowy w Kau­pie na pół­wy­spie sam­bij­skim (pdf)

dr Jerzy M. Łapo (MKL Węgo­rzewo), Gar­nek — zabój­cze narzę­dzie? Naczy­nia cera­miczne w obrzę­do­wo­ści ludo­wej daw­nych ziem pru­skich cza­sów nowo­żyt­nych (pdf)

Sesja: Prze­strzeń sakralna

Ali­cja Dobro­siel­ska (UWM Olsz­tyn), dr Bog­dan Radzicki (UWM Olsz­tyn): Mię­dzy Świę­tym gajem a Rzy­mem (pdf)

Sewe­ryn Szcze­pań­ski (Iława), Sakra­li­za­cja obsza­rów pogra­ni­cza na przy­kła­dzie Pome­za­nii w XIII w. (pdf)

Paweł Kawiń­ski (UG, Gdańsk), Orga­ni­za­cja pogań­skiej prze­strzeni sakral­nej Pru­sów na tle osad­nic­twa w okre­sie ple­mien­nym – przy­kład Pome­za­nii, Poge­za­nii i War­mii (pdf)

Robert Kli­mek (Olsz­tyn), Jeziora o zna­cze­niu kul­to­wym na obsza­rze ziem pru­skich w świe­tle średnio­wiecz­nych źródeł pisa­nych (pdf)

1 kwiet­nia 2011 r.

Sesja: Reli­gia tra­dy­cyjna i jej ele­menty w dzie­dzic­twie kul­tu­ro­wym Bałtów

Artur Kowa­lik (UJ Kra­ków), Zagadka bóstwa Cur­che (pdf)

Julia Moż­dżeń (UMK Toruń), Syn­kre­tyczny świa­to­po­gląd Pru­sów w kro­nice Szy­mona Gru­naua (pdf)

prof. Janusz Mał­łek (UMK Toruń), Lud­ność sta­ro­pru­ska a Reformacja

prof. dr Dalia Kise­li­ūna­itė (Uni­wer­sy­tet w Kłaj­pe­dzie), Karyna Januszkiewicz-​​Kukure (Uni­wer­sy­tet w Kali­nin­gra­dzie), Pru­ski cawx, litew­ski kau­kas, kuroń­ski kauks – roz­wój mito­nimu od pierw­szych wzmia­nek do cza­sów teraź­niej­szych (pdf)

dr Wie­sław Skro­bot (Iława), Gro­dzi­sko Kes­sel­berg – od mitu do pamięci zbio­ro­wej (pdf)

 

Osta­teczny pro­gram kon­fe­ren­cji może ulec nie­znacz­nym zmianom

Kon­fe­ren­cja odbę­dzie się w dniach od 30 marca do 1 kwiet­nia 2011 r. w
Ośrodku “Galin­dia — Kra­ina Alkos” — Iznota koło Miko­ła­jek, woj. warmińsko-​​mazurskie

Sekre­tarz kon­fe­ren­cji:
Sewe­ryn Szcze­pań­ski — seweryn.​szczepanski@​op.​pl

COLLOQUIA BALTICA   III

Inter­dy­scy­pli­narne Spo­tka­nia z Histo­rią i Kul­turą Bałtów

Olsz­tyn — Elbląg
8–10 paź­dzier­nika 2008 r.

Od 2004 roku Ośro­dek Badań Nauko­wych w Olsz­ty­nie i Towa­rzy­stwo Pru­the­nia zapra­szają do gościn­nego Olsz­tyna naj­wy­bit­niej­szych znaw­ców pro­ble­ma­tyki bał­tyj­skiej. Col­lo­quia Bal­tica – Inter­dy­scy­pli­narna kon­fe­ren­cja naukowa poświę­cona dzie­jom i kul­tu­rze Bał­tów, orga­ni­zo­wana co dwa lata staje się wyjąt­kową oka­zją do pod­ję­cia pro­ble­ma­tyki bał­tyj­skiej z wielu punk­tów widze­nia jed­no­cze­śnie. Skła­nia ona rów­nież przed­sta­wi­cieli róż­nych dys­cy­plin nauko­wych do for­mu­ło­wa­nia swo­ich tez i wnio­sko­wań w spo­sób umoż­li­wia­jący inter­dy­scy­pli­narny dia­log.
O ile pierw­sza edy­cja Col­lo­quia Bal­tica poświę­cona była przyj­rze­niu się nie­jako skali naszej nie­wie­dzy w obsza­rze pro­ble­ma­tyki bał­tyj­skiej, to spo­tka­nie kolejne, które odbyło się w paź­dzier­niku 2006 roku, przy­nio­sło już dys­ku­sję nad moż­li­wo­ścią nowego – syn­te­tycz­nego spoj­rze­nia na dzieje Bał­tów – w szcze­gól­no­ści Bał­tów zachod­nich, a także sze­reg prób nowego, ory­gi­nal­nego spoj­rze­nia na stare zagad­nie­nia bał­tyj­skiej. W roz­wa­ża­niach i dys­ku­sjach co i raz prze­bi­jał się w róż­nych kon­tek­stach temat wpły­wów Skan­dy­na­wii (sze­roko rozu­mia­nej) na kul­tury bał­tyj­skie. I temu wła­śnie zagad­nie­niu chcemy poświę­cić kolejne spo­tka­nie cyklu Col­lo­quia Bal­tica.
Tema­tem trze­ciej kon­fe­ren­cji Col­lo­quia Bal­tica, która odbę­dzie się w dniach 8–10 paź­dzier­nika 2008 roku w Olsz­ty­nie i Elblągu, będzie skan­dy­naw­ska aktyw­ność na połu­dnio­wym wybrzeżu Bał­tyku i jej wpływ na ufor­mo­wa­nie się zachod­nio­bał­tyj­skiego kręgu kul­tu­ro­wego od okresu rzym­skiego po wiek X p. Ch.
Zda­jemy sobie sprawę z sze­ro­ko­ści zapro­po­no­wa­nych do dys­ku­sji zagad­nień i zasad­ni­czej nie­moż­li­wo­ści wyczer­pa­nia spek­trum rodzą­cych się przy tej oka­zji pro­ble­mów. Pro­po­nu­jemy jed­nak tym wszyst­kim, któ­rzy zaak­cep­to­wali nasze zapro­sze­nie i for­mułę kon­fe­ren­cji, przy­ję­cie w punk­cie wyj­ścia postawy poznaw­czej przy­ję­tej z feno­me­no­lo­gii – mia­no­wi­cie przy­ję­cie swo­istego feno­me­no­lo­gicz­nego époche i przyj­rze­nie się zapro­po­no­wa­nym tu kwe­stiom przy swo­istym wzię­ciu w nawias wszel­kich dotych­cza­so­wych zało­żeń – zarówno tych – wzię­tych z lite­ra­tury przed­miotu, jak i tych — przyj­mo­wa­nych impli­cite – o cha­rak­te­rze kul­tu­ro­wym i meto­do­lo­gicz­nym. Ojciec feno­me­no­lo­gii uczy­nił jej pod­sta­wo­wym postu­la­tem meto­do­lo­gicz­nym hasło z powro­tem do rze­czy. W obsza­rze badań histo­rycz­nych i antro­po­lo­gicz­nych ada­gium to można by rozu­mieć jako wezwa­nie do powrotu do źródeł. Wła­śnie bowiem o nowe spoj­rze­nie na źródła naszej wie­dzy – tak dobrze prze­cież, jak się powszech­nie zdaje, znane – tu cho­dzi, spoj­rze­nie, które pozwo­li­łoby wydo­być z nich wię­cej infor­ma­cji niż to się dotąd wyda­wało moż­liwe. Spoj­rze­nie to powinno doko­ny­wać się w kon­tek­ście hory­zontu sen­sów i war­to­ści kul­tury, w hory­zon­cie pyta­nia o samo­roz­u­mie­nie czło­wieka – pod­miotu historii.

Dr Bog­dan Radzicki – Sekre­tarz Konferencji

 

ZAPROSZENIE NA KONFERENCJĘ
(klik­nij na link)

 

COLLOQUIA BALTICA III
Olsz­tyn — Elbląg
8–10 paź­dzier­nika 2008 r.

PROGRAM

 

8 paź­dzier­nika 2008 r. (Olsztyn)

MIEJSCE OBRAD
Obrady Kon­fe­ren­cji w Olsz­ty­nie odby­wają się w Sali Posie­dzeń Rady Wydziału Huma­ni­stycz­nego im. prof. Alberta Bar­to­sze­wi­cza,
w budynku Wydziału (przy ul. K. Obitza 1)

godz. 11.00

Otwar­cie Kon­fe­ren­cji Col­lo­quia Bal­tica III

prof. dr hab. Sta­ni­sław Achrem­czyk
Dyrek­tor OBN im. Woj­cie­cha Kętrzyń­skiego w Olsztynie

dr hab. Grze­gorz Bia­łuń­ski prof. UWM
Prze­wod­ni­czący Komi­tetu Organizacyjnego

godz. 11.30 – 14.00
Sesja I

PRADZIEJE KONTAKTÓW BAŁTYJSKO-​​SKANDYNAWSKICH
Prze­wod­ni­czy sesji: prof. dr hab. Grze­gorz Białuński

prof. dr hab. Woj­ciech Nowa­kow­ski
Z pro­ble­ma­tyki kon­tak­tów bałtyjsko-​​skandynawskich od wcze­snej epoki żelaza po okres rzymski.

14.00 Prze­rwa na obiad

godz. 16.00–19.00
Sesja II

FENOMEN GOCKO-​​GEPIDZKI W KRAJU ESTÓW
Prze­wod­ni­czy sesji: dr Miro­sław Hoffmann

Prof. dr hab. Jerzy Kolendo
Zie­mie u południowo-​​wschodnich wybrzeży Bał­tyku w źródłach antycznych.

Prof.dr hab. Andrzej Kokow­ski
Goci i Bał­to­wie. Przy­czy­nek do dzie­jów nie­ła­twych kon­tak­tów pomię­dzy dwoma ludami okresu rzymskiego.

dr Adam Cie­śliń­ski
Goci, Galin­do­wie, Estio­wie. Pogra­ni­cze kul­tu­rowe i etniczne nad Łyną i Pasłęką.

 

9 paź­dzier­nika 2008 r. (Olsztyn)

godz. 09.00–14.00
Sesja III

KRAJ ESTÓW W OKRESIE WĘDRÓWEK LUDÓW
Prze­wod­ni­czy sesji: dr Jan Gancewski

prof. dr hab. Mag­da­lena Mączyń­ska
Arche­olo­giczne ślady Gotów od ste­pów nad­czar­no­mor­skich po Hiszpanię.

Prof. dr hab. Jerzy Okulicz-​​Kozaryn
Pro­blem Vidi­va­riów w świe­tle prze­ka­zów pisa­nych i archeologii.

dr Anna Bitner-​​Wróblewska
O tzw. gru­pie olsz­tyń­skiej i elbląskiej.

do 16.00 Prze­rwa na obiad

godz. 16.00–19.00
SESJA IV

WĄTKI SKANDYNAWSKIE W KULTURZE BAŁTYJSKIEJ
Prze­wod­ni­czy sesji: dr Bog­dan Radzicki

dr Justyna Pru­si­now­ska
Skan­dy­na­wo­wie w pru­skiej legen­dzie etnogenetycznej.

mgr Jerzy Marek Łapo
Wokół Szwedz­kiego Szańca. Obraz Szweda w ludo­wych poda­niach histo­rycz­nych i mikro­to­po­ni­mii na obsza­rze daw­nych ziem pruskich

wyjazd do Elbląga na kola­cję i nocleg

 

10 paź­dzier­nika 2008 r. (Elbląg)
godz. 09.00 – 14.00
Objazd skan­dy­naw­skich sta­no­wisk arche­olo­gicz­nych w oko­li­cach Elbląga

14.00–16.00 Prze­rwa Obiadowa

godz. 16.00 – do końca obrad
Sesja V

SKANDYNAWSKIE „INTERESY” MIĘDZY WISŁĄ A NIEMNEM OD VI DO XIII W.
Prze­wod­ni­czy sesji: mgr Jerzy Marek Łapo

Prof. dr hab. Wła­dy­sław Duczko
Skan­dy­na­wo­wie na połu­dnio­wym wybrzeżu Bał­tyku od VI do końca XI wieku.

dr Marek Jago­dziń­ski
Pru­so­wie i Wikin­go­wie. Obok, pomię­dzy czy razem?

dr Rafał Simiń­ski
Zie­mie pru­skie w świe­tle źródeł skan­dy­naw­skich do końca XII wieku.

dr Woj­ciech Wró­blew­ski
Wikin­go­wie w inte­rio­rze pruskim.

 

11 paź­dzier­nika 2008 r. (Elbląg)

Po śnia­da­niu, czas żeby spo­koj­nie się spa­ko­wać i wyje­chać z kon­fe­ren­cji z dobrymi wspo­mnie­niami, albo zostać w Elblągu i oko­li­cach na miły jesienny weekend.

 

 

ORGANIZATORZY:

TOWARZYSTWO PRUTHENIA

OŚRODEK BADAŃ NAUKOWYCH IM. WOJCIECHA KĘTRZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE

MUZEUM ARCHEOLOGICZNO-​​HISTORYCZNE W ELBLĄGU

 

PATRONAT NAD KONFERENCJĄ

PREZYDENT MIASTA OLSZTYNA

 

KOMITET ORGANIZACYJNY KONFERENCJI

Prze­wod­ni­czący Komi­tetu Organizacyjnego

dr hab. Grze­gorz Bia­łuń­ski prof. UWM

 

Człon­ko­wie Komi­tetu Organizacyjnego

dr Miro­sław Hoffmann

dr Marek Jagodziński

 

Sekre­tarz Konferencji

dr Bog­dan Radzicki

Adres Komi­tetu Organizacyjnego:

Towa­rzy­stwo “Pru­the­nia“
ul. K. Obitza 1/​221
10–725 OLSZTYN

e-​​mail: pruthenia@​uwm.​edu.​pl
e:mail: brad@​uwm.​edu.​pl

tel. 601 477 690

 

INFORMACJE DLA UCZESTNIKÓW

Orga­ni­za­to­rzy nie pobie­rają opłaty kon­fe­ren­cyj­nej.
Kon­fe­ren­cja ma cha­rak­ter otwarty.
Mate­riały pokon­fe­ren­cyjne zostaną opu­bli­ko­wane w 4 tomie pisma PRUTHENIA

Po wcze­śniej­szym zgło­sze­niu zamiaru udziału w kon­fe­ren­cji Orga­ni­za­to­rzy mogą pomóc
w zor­ga­ni­zo­wa­niu noc­legu i wyży­wie­nia w przy­zwo­itych cenach.

Pla­nu­jąc uczest­nic­two w Kon­fe­ren­cji pro­szę wziąć rów­nież pod uwagę, że odbywa się ona w dwóch ośrod­kach: Olsz­ty­nie oraz Elblągu.
Orga­ni­za­to­rzy nie­stety nie mają moż­li­wo­ści zapew­nie­nia wszyst­kim Uczest­ni­kom kon­fe­ren­cji trans­portu z Olsz­tyna do Elbląga na drugą część obrad. Ist­nieją jed­nak dogodne połą­cze­nia kole­jowe i samochodowe.

W objeź­dzie sta­no­wisk arche­olo­gicz­nych zapla­no­wa­nym w ostat­nim dniu kon­fe­ren­cji mogą uczest­ni­czyć (ze względu na ogra­ni­czoną ilość miejsc) jedy­nie Refe­renci i zapro­szeni goście konferencji.

dr Letas Palmaitis

NOWE BADANIA NAD JĘZYKIEM STAROPRUSKIM

Pierw­szym cen­trum badań nad języ­kiem sta­ro­pru­skim był uni­wer­sy­tet kró­le­wecki, któ­rego ostat­nim wiel­kim pru­sy­stą był mało­li­twin Georg Gerul­lis, autor słyn­nej pracy „Sta­ro­pru­skie nazwy miej­sco­wo­ści“ (1922). W tym samym czasu powstaje nowe cen­trum w Rydze dzięki wiel­kiemu Janowi Endze­li­nowi, który jest auto­rem moder­nego bada­nia „Język sta­ro­pru­ski“ (1943). Po znisz­cze­niu Prus Wschod­nich razem z uni­wer­sy­te­tem kró­le­wec­kim i do śmierci Jana Endze­lina w 1961 roku cen­trum bał­tyc­kiego języ­ko­znaw­stwa oraz pru­so­lo­gii był w Rydze. Ale już w tym samym dzie­się­cio­le­ciu poja­wili się nowe siły na uni­wer­sy­te­cie wileń­skim, a mia­no­wice Jonas Kazlau­skas i Vytau­tas Mažiulis.

Od 1965 r. wycho­dzi cza­so­pi­smo „Bal­ti­stica“, które zostało teo­re­tyczną pod­stawą zało­że­nia na uni­wer­sy­te­cie wileń­skim Kate­dry języ­ków bał­tyc­kich, a póź­niej – orga­ni­zo­wa­nia mię­dzy­na­ro­do­wych kon­gre­sów bał­ty­stycz­nych. Nie­za­leż­nie zaczęł pra­co­wać nad języ­kiem sta­ro­pru­skim i słynny indo­eu­ro­pe­ista a sła­wi­sta Wła­dy­mir Topo­row w Moskwie. Moim zda­niem, to wywie­rało wpływ i na roz­wój bał­tyc­kiego języ­ko­znaw­stwa w Polsce.

Zro­zu­miałe Pol­ska i raniej miała bał­ty­stów, pra­co­wa­łych i nad mate­ria­łem sta­ro­pru­skim, od któ­rych naj­więk­szym był Jan Otręb­ski, nie mówiąc o takich wiel­kich indo­eu­ro­pe­istach jak Jerzy Kury­ło­wicz lub Jan Safa­re­wicz. Do dzi­siaj Pol­ska jest słynna bada­niami topo­ni­mi­stycz­nymi G. Ley­dinga, S. Rosponda, a teraz – M. Bio­lik, A. Pospi­sy­szło­wej, H. Gór­no­wi­cza i R. Przy­by­tek. Lecz w kon­tak­cie z cen­trum wileń­skim powstała gene­ra­cja bał­ty­stów lin­gwi­stów, od któ­rych Woj­ciech Smo­czyń­ski z Kra­kowa został kie­row­ni­kiem nowej kate­dry języ­ków bał­tyc­kich w Warszawie.

Od 1998 r. Vytau­tas Mažiu­lis już nie pra­cuje na uni­wer­sy­te­cie wileń­skim. Jed­no­cze­śnie znikł i cen­trum wileń­ski, lecz bał­ty­styka litew­ska jesz­cze jest aktywna w Kłaj­pe­dzie dzięki uczen­nicy Mažiu­lisa Audrone Kau­kiene, która kie­ruje tam swoją kate­drą języ­ków bał­tyc­kich. Dzi­siaj widzimy wiel­kie odro­dze­nie inte­resu do pru­so­lo­gii w Pol­sce oraz powsta­nie nowej gene­ra­cji bałtystów.

Roz­mowa o nowych bada­niach nad języ­kiem sta­ro­pru­skim jest dla­tego roz­mowa o bada­niach pol­skich i litew­skich. Tutaj naj­bar­dziej zauwa­żalne są pracy Roza­lii Przy­by­tek, Woj­cie­cha Smo­czyń­skiego, Audrone Kau­kiene, Gra­siłdy Bla­žiene, Vytau­tasa Mažiu­lisa, też mało­li­twina star­szej gene­ra­cji z Kanady Viliusa Peteraitisa.

dr hab. Grze­gorz Bia­łuń­ski
Ośro­dek Badań Nauko­wych w Olsztynie

DZIEJE PRUSÓW W BADANIACH HISTORYCZNYCH PO 1945 ROKU

W refe­ra­cie autor uka­zał stan badań histo­rycz­nych nad dzie­jami Pru­sów. Roz­wa­ża­nia swoje ogra­ni­czył w zasa­dzie tylko do badań po 1945 r., przede wszyst­kim, dla­tego że wcze­śniej­szy stan badań został już opra­co­wany przez Hen­ryka Łowmiań­skiego. Autor zacho­wał też podobny sche­mat omó­wie­nia: pocho­dze­nie Pru­sów, opra­co­wa­nia ogólne, sto­sunki zewnętrzne Pru­sów, stan wewnętrzny Pru­sów w dobie ple­mien­nej, pod­bój Prus przez Krzy­ża­ków, Pru­so­wie pod pano­wa­niem Krzy­ża­ków, zanik Pru­sów oraz wydaw­nic­twa źródłowe.

Autor zgło­sił też postu­laty do przy­szłych badań nad Pru­sami. W pierw­szym rzę­dzie nale­ża­łoby stwo­rzyć ośro­dek badaw­czy zaj­mu­jący się dzie­jami Pru­sów np. kate­drę na jakimś uni­wer­sy­te­cie. Na dzień dzi­siej­szy ogromną bolączką jest bowiem brak bada­czy. W zasa­dzie nie ma histo­ryka, który poświę­całby cały swój wysi­łek badaw­czy tylko Pru­som, ba nie ma takiego histo­ryka, dla któ­rego byłby to główny przed­miot badań!

Innym bar­dzo istot­nym postu­la­tem zdaje się być „zin­ter­dy­scy­pli­no­zo­wa­nie” badań. Do tej pory rzadko wystę­puje stycz­ność na linii arche­olo­gii, histo­rii i języ­ko­znaw­stwa, na ogół bada­cze ope­rują tylko na mate­riale i meto­dach wła­ści­wych dla swo­jej dys­cy­pliny, w ogra­ni­czo­nym stop­niu lub nie­umie­jęt­nie (źle) korzy­sta­jąc z wyni­ków innych dys­cy­plin. Ide­ałem byłyby tutaj przy­naj­mniej trzy­oso­bowe zespoły badaw­cze (histo­ryk, arche­olog, językoznawca).

Pod­su­mo­wu­jąc, stan badań histo­rycz­nych nad Pru­sami nie może zada­wa­lać i bez stwo­rze­nia ośrod­ków badaw­czych, bez poja­wie­nia się nowych bada­czy nie szybko ule­gnie on zmianie.

Inter­dy­scy­pli­narne Spo­tka­nia z Histo­rią i Kul­turą Bałtów

Wstęp, czyli…
DLACZEGO PRUSOWIE?

Histo­ria i dzie­dzic­two kul­tu­rowe Bał­tów stało się na prze­strzeni kilku ostat­nich dzie­się­cio­leci przed­mio­tem badań uczo­nych róż­nych ośrod­ków nauko­wych zarówno w Pol­sce jak i za gra­nicą. Dla jed­nych, jak np. dla bada­czy pol­skich – jest to dzie­dzic­two ludu, który nie­gdyś zamiesz­ki­wał część obszaru obec­nej Rzecz­po­spo­li­tej i który w naszej, naro­do­wej i euro­pej­skiej histo­rii miał zna­cze­nie jedy­nie mar­gi­nalne. Dla innych zaś dzieje Bał­tów to część wła­snej histo­rii, ważny aspekt budo­wa­nia wła­snej toż­sa­mo­ści etnicz­nej i kul­tu­ro­wej.
Dla współ­cze­snych miesz­kań­ców daw­nych Prus, które po 1945 roku zna­la­zły się w gra­ni­cach Rzecz­po­spo­li­tej, Bał­to­wie i Pru­so­wie to terra inco­gnita, jakże czę­sto myl­nie utoż­sa­miana z nie­miecką histo­rią tych ziem. A jed­nak i tu powoli odra­dza się świa­do­mość bał­tyj­sko­ści tych ziem. Poja­wia się zapo­trze­bo­wa­nie na wie­dzę o dzie­jach ludzi, po któ­rych pozo­stały tu tylko tak nie­liczne ślady.
W obsza­rze nauko­wego zain­te­re­so­wa­nia pro­ble­ma­tyką bał­tyj­ską w ostat­nich latach zaczęto wyraź­nie for­mu­ło­wać potrzebę inten­sy­fi­ka­cji badań inter­dy­scy­pli­nar­nych nad tym zagad­nie­niem. W Olsz­ty­nie powstało Towa­rzy­stwo Pru­the­nia, sku­pia­jące zarówno ludzi nauki, jak i pasjo­na­tów histo­rii i kul­tury Bał­tów. Swoim cha­rak­te­rem nawią­zuje ono ponie­kąd do daw­nej kró­le­wiec­kiej Alter­tums­ge­sel­l­schaft Prus­sia. I wła­śnie z ini­cja­tywy Sto­wa­rzy­sze­nia Pru­the­nia olsz­tyń­skie orga­ni­za­cje naukowe: Ośro­dek Badań Nauko­wych i Insty­tut Histo­rii i Sto­sun­ków Mię­dzy­na­ro­do­wych UW-​​M, pod­jęły się orga­ni­za­cji cyklicz­nych, inter­dy­scy­pli­nar­nych, mię­dzy­na­ro­do­wych spo­tkań nauko­wych poświę­co­nych pro­ble­ma­tyce bał­tyj­skiej.
Tego­roczne, pierw­sze Col­lo­qu­ium, które odbyło się w dniach 23 – 24. 09. 2004 w sie­dzi­bie Ośrodka Badań Nauko­wych w Olsz­ty­nie, poświę­cone było pod­su­mo­wa­niu stanu badań nad pro­ble­ma­tyką bał­tyj­ską. Ośrodki pol­skie, w szcze­gól­no­ści Insty­tut Arche­olo­gii i Uni­wer­sy­tetu War­szaw­skiego sta­no­wią tu, obok ośrod­ków litew­skich – naj­waż­niej­sze cen­tra badaw­cze dzie­jów Bał­tów. Wła­śnie przed­sta­wi­ciele tych środo­wisk domi­no­wali w pro­gra­mie wykła­dów Col­lo­qu­ium.
Dwa słowa jed­nak warto powie­dzieć o samej for­mule zasto­so­wa­nej przez orga­ni­za­to­rów. Pole­gała ona na tym, że tema­tyka wykła­dów została z góry narzu­cona pre­le­gen­tom, czas wykładu roz­sze­rzono nato­miast do peł­nego wykładu aka­de­mic­kiego. Zmniej­szyło to co prawda ilość wystą­pień, zwięk­szyło jed­nak ich zna­cze­nie i war­tość poznaw­czą.
Refe­raty wygło­szone pod­czas kon­fe­ren­cji podej­mo­wały pro­ble­ma­tykę etno­ge­nezy Pru­sów w świe­tle źródeł histo­rycz­nych i danych arche­olo­gicz­nych (prof. dr hab. W. Nowa­kow­ski – IA UW), dzie­jów Bał­tów w okre­sie średnio­wie­cza w świe­tle źródeł arche­olo­gicz­nych (dr W. Wró­blew­ski – IA UW) i histo­rycz­nych (dr hab. G. Bia­łuń­ski – UW-​​M). Odrębny nurt sta­no­wiły zagad­nie­nia lin­gwi­styczne, któ­rym poświę­cił swój wykład dr Letas Pal­ma­itis z Litwy.
Nie­wąt­pli­wie coraz trud­niej­sza staje się syn­teza wszyst­kich badań nad Pru­sami. W tym miej­scu nale­ża­łoby przy­wo­łać wysu­nięte przez dr W. Wró­blew­skiego postu­laty, które powinny przy­czy­nić się do zmiany tego stanu rze­czy. Po pierw­sze ist­nieje pilna koniecz­ność wypra­co­wa­nia arche­olo­gicz­nej defi­ni­cji kul­tury pru­skiej wcze­snego średnio­wie­cza (w tym okre­sie dzie­jo­wym, jest to moż­liwe), po wtóre powinna nastą­pić próba ponow­nego prze­ba­da­nia dostęp­nych sta­no­wisk arche­olo­gicz­nych z jed­no­cze­snym ich porów­na­niem chro­no­lo­gicz­nym do cho­ciażby kul­tur skan­dy­naw­skich. Poja­wia się tutaj koniecz­ność odpo­wie­dzi na pyta­nie czy i w jakim stop­niu źródła arche­olo­giczne świad­czą o kon­ty­nu­acji kul­tury pru­skiej w okre­sie wpły­wów rzym­skich czy okre­sie wędró­wek ludów, oraz koniecz­ność zada­nia sobie pyta­nia: dla­czego zgi­nęli Esto­wie a poja­wili się Pru­so­wie?
W trak­cie obrad odbyła się rów­nież dys­ku­sja pane­lowa, która toczyła się wokół pyta­nia: dla­czego Pru­so­wie?, Pyta­nie to poja­wiło się w trak­cie roz­mów kulu­aro­wych kon­fe­ren­cji. Dla­czego dziś powin­ni­śmy zaj­mo­wać się bada­niami dzie­jów Pru­sów? – pytał pro­wa­dzący dys­ku­sję dr W. Wró­blew­ski. Wska­zy­wano różne kon­tek­sty zain­te­re­so­wa­nia tą pro­ble­ma­tyką: spo­łeczne, edu­ka­cyjne, kul­tu­rowe, ale istotną histo­rycz­nie suge­stię wysu­nął prof. W. Nowa­kow­ski. Trzeba się przyj­rzeć zna­cze­niu i skut­kom histo­rycz­nym przy­wią­za­nia Pru­sów do wła­snej toż­sa­mo­ści i ich nie­chęci do rezy­gna­cji z wol­no­ści wobec prób włą­cza­nia ich w chrze­ści­jań­ską Europę. Przy­glą­dać się temu pro­ce­sowi należy w kon­tek­ście chrztu Pol­ski w X wieku z jed­nej strony oraz w kon­tek­ście dzie­jów naj­now­szych i współ­cze­snych decy­zji poli­tycz­nych Pola­ków z dru­giej.
Col­lo­quia Bal­tica będą się odby­wały co dwa lata, kolejne zaś spo­tka­nia mają być poświę­cane róż­nym aspek­tom histo­rii i kul­tury Bałtów.

Bog­dan Radzicki, Marta Śliwa
Insty­tut Filo­zo­fii UW-​​M

COLLOQUIA BALTICA
Inter­dy­scy­pli­narne Spo­tka­nia z Histo­rią i Kul­turą Bałtów

Jest nam nie­zmier­nie miło zapro­sić Pań­stwa do udziału w pierw­szej edy­cji
Col­lo­quia Bal­tica, które odbędą się w dniach
23–25 wrze­śnia 2004 roku w Olsz­ty­nie,
w Ośrodku Badań Nauko­wych
im. Woj­cie­cha Kętrzyń­skiego, ul. Par­ty­zan­tów 87.

Orga­ni­za­to­rami Col­lo­quia Bal­tica są:

Sto­wa­rzy­sze­nie Miło­śni­ków Histo­rii i Kul­tury Pru­sów „Pruthenia”

Ośro­dek Badań Nauko­wych im. Woj­cie­cha Kętrzyńskiego

Insty­tut Histo­rii Uni­wer­sy­tetu Warmińsko-​​Mazurskiego w Olsztynie

 

Wszyst­kie wystą­pie­nia kon­fe­ren­cyjne oraz głosy w dys­ku­sjach zostaną opu­bli­ko­wane w pierw­szym nume­rze pisma PRUTHENIA – rocz­nika Sto­wa­rzy­sze­nia.
Poni­żej można prze­czy­tać stresz­cze­nia wybra­nych wystąpień.

 

PROGRAM:

23.09.2004 r.

11.00
Uro­czy­ste Otwar­cie Col­lo­quia Baltica.

11.30 – 14.30
Sesja I.
Prze­wod­ni­czy — prof. Jerzy Okulicz-​​Kozaryn

Refe­rat prof. dr hab. Woj­ciech Nowa­kow­ski IA UW
Dzieje Pru­sów. Stan badań i per­spek­tywy roz­woju. Per­spek­tywa archeologiczna.

Refe­rat dr Woj­ciech Wró­blew­ski IA UW
Mie­dzy fak­tami a mitem. Pru­so­wie wcze­snego średnio­wie­cza w świe­tle źródeł archeologicznych.

Refe­rat dr hab. Grze­gorz Bia­łuń­ski – OBN/​PRUTHENIA
Dzieje Pru­sów w świe­tle badań historycznych.

15.00
Prze­rwa na obiad

17.00 – 19.00
Sesja II KOMUNIKATY.
Prze­wod­ni­czy — dr Miro­sław Hoffmann

Refe­rat dr Iza­bela Lewan­dow­ska IH UW-​​M
Pro­ble­ma­tyka Pru­sów w bada­niach Insty­tutu Mazur­skiego w Olsztynie.

Refe­rat dr Maciej Kar­czew­ski UwB
Pierw­sza powo­jenna inwen­ta­ry­za­cja gro­dzisk Pru­skich na Mazurach.

Refe­rat mgr Jerzy Marek Łapo Muzeum Kul­tury Ludo­wej w Węgo­rze­wie
W poszu­ki­wa­niu końca średnio­wie­cza na Mazu­rach. Uwagi na mar­gi­ne­sie badań wyko­pa­li­sko­wych na przy­ko­ściel­nym cmen­ta­rzu w Węgo­rze­wie (Węgoborku).

20.00
Uro­czy­sta Kolacja.

24.09.2004 r.

09.00
Sesja III.
Prze­wod­ni­czy sesji: dr hab. Grze­gorz Białuński

09.15
Refe­rat dr Andrzej Kowal­ski UMK Toruń
Wybrane aspekty kul­tury bał­tyj­skiej w świe­tle danych językowych.

Dys­ku­sja

11.00
Refe­rat dr Letas Pal­ma­itis
Nowe bada­nia nad języ­kiem staropruskim.

Dys­ku­sja

12.45
Refe­rat doc dr V. Šime­nas
Tema­tyka pru­ska w pra­cach litew­skich archeologów.

Dys­ku­sja

15.00
Obiad.

17.00 – 19.30
Dys­ku­sja Pane­lowa – Dzie­dzic­two kul­tu­rowe Pru­sów.
Prze­wod­ni­czy: prof. Jerzy Okulicz-​​Kozaryn

19.30
Zakoń­cze­nie dru­giego dnia obrad, Kolacja.

25.09.2004 r.

9.30
Śnia­da­nie pożegnalne.

 

Prze­wod­ni­czący Komi­tetu Orga­ni­za­cyj­nego
dr hab. Grze­gorz Białuński

Sekre­tarz Kon­fe­ren­cji
dr Bog­dan Radzicki