HISTORIA NAD LIMAJNEM

LIMAJNO_LOGO

Wszędzie coś się wydarza,
a to, co się wydarza, pozostawia po sobie jakąś pamięć,
a czasem nawet pamiątki.
Ale naprawdę ciekawe jest to,
co wydarzyło się tutaj.

Na północ od Olsztyna, najważniejszej aglomeracji na Pojezierzu Olsztyńskim, znajduje się niezwykłej urody mikroregion, który jest rezultatem wielowiekowego wpisywania się człowieka w uwarunkowania stwarzane przez przyrodę – mikroregion jez. Limajno.

limajnoOkolice jez, Limajno na mapie Schroettera z 1802 r.

Najprawdopodobniej jeszcze we wczesnym średniowieczu dorzecze środkowej Łyny porośnięte było puszczą, stanowiącą granicę między zamieszkałymi ekumenami na zachód i na wschód od rzeki. Świadczyć o tym mogą nazwy wsi lokowanych w tym rejonie już w czasach krzyżackich na surowym korzeniu, czyli w puszczy: Bukwałd (Buchwalde), Brąswałd (Braunswalde), Ługwałd (Hochwalde). Puszcza ta już jednak w czasach prehistorycznych stała się przedmiotem ludzkiej aktywności – o tyle specyficznej, że ulokowano w niej we wczesnej epoce żelaza rozległe cmentarzysko kurhanowe; w związku z czym obszar ten przez całe wieki wyjęty był zapewne spod możliwości gospodarczej eksploatacji. Działalność osadnicza i gospodarcza rozwijała się jednak intensywnie wokół puszczy o czym świadczą dobitnie liczne grodziska i ślady osadnictwa położone wzdłuż doliny Łyny od Olsztyna/Sędyt poczynając, a na ich skupisku wokół jeziora Limajno kończąc.

To co niegdyś dzieliło zamieszkałe ekumeny staje się dzisiaj wspólną wartością i przedmiotem troski. Pozostałością dawnej puszczy jest rozległy las ciągnący się na północ od Barkwedy i okalający od zachodu i północy brzegi jeziora Limajno. Wschodnią granicę lasu stanowi tak dziś jak i dawniej głęboka i zabagniona dolina Łyny, która odbijając na wschód w okolicach Cerkiewnika (Münsterberg) stworzyła dogodne warunki dla osadnictwa. Od zachodu puszcza od dawna zapewne była ograniczana przez coraz silnej wdzierające się w nią ludzkie osadnictwo.

Widok na wieś Bukwałd z południowo-zachodniego brzegu jez. BukwałdzkiegoWidok na wieś Bukwałd z południowo-zachodniego brzegu jez. Bukwałdzkiego

Ten specyficzny obszar położony obecnie między miejscowościami: Kłódka, Swobodna, Gaj-nica – na północy; Różynka i Garzewko – na zachodzie; Polejki i Barkweda na południu i ograniczony doliną Łyny na wschodzie tworzy przyrodniczo-historyczny mikroregion, w którego centrum znajduje się obecnie wieś Cerkiewnik, położona między wspomnianym zwartym kompleksem leśnym na południe od niej i jeziorem Limajno na północny-zachód. Znaczna część tego obszaru należy do sieci Natura 2000.

Ten mikroregion nasycony jest pamiątkami przeszłości: stanowiskami archeologicznymi (cmentarzyska, osady, grodziska); zachowanymi tradycyjnymi układami ruralistycznymi; zabytkami architektury religijnej i ludowej; czasem zapomnianymi miejscami pamięci, w których pozostawiony niegdyś kamień, czy usypana mogiła odsyła do opowieści, których już być może nikt nie potrafi opowiedzieć.

Grodzisko w Barkwedzie
Grodzisko w Barkwedzie

Program Historia nad Limajnem jest działaniem. Jego cele są na wskroś praktyczne. Po pierwsze chcemy ożywić pamięć o miejscach, wydarzeniach ludziach i ich historiach z tego terenu. Po drugie chcemy przewędrować na wszelkie możliwe sposoby: pieszo, rowerem, konno, na wozie, tę historię. Po trzecie chcemy jej doświadczać tu i teraz: czy to siedząc na ruinach jakiegoś gospodarstwa czy młyna, a to znowu biorąc udział w warsztatach historycznych, czy wreszcie podczas badań archeologicznych, czy zbierając świadectwa i opowieści ludzi tu mieszkających dawniej i dzisiaj.

Program ma służyć zachowaniu pamięci i pamiątek przeszłości, ale także ma być przygodą odkrywania ukrytych w lesie czy na strychach domów, zaklętych w kamieniu, przyczajonych w ruinach dawnych młynów – opowieści o tym jak tu się kiedyś żyło, kochało i umierało. Można oczywiście powiedzieć – „jak wszędzie”, ale ciągle intrygującym pozostaje pytanie: „ale tutaj jak?” Nas właśnie kręci to „tutaj” i jesteśmy pewni, że znajdziemy tu parę wyśmienitych opowieści.

limajno_100_B
Zapraszam Państwa do wspólnego poszukiwania i odkrywania przeszłości pochowanej gdzieś w zakamarkach i zaułkach tej niezwykle urokliwej przestrzeni geograficznej i kulturowej mikroregionu jez. Limajno. Sam jestem ciekaw, co uda nam się nazbierać. Interesuje nas przeszłość i ta najdawniejsza i ta całkiem niedawna, któreś świadkiem może jest jeszcze porzucony w kącie na strychu stary but, szynel, czy kołowrotek. Program nie ma określonego czasu trwania, jego motorem napędowym będą nasze poszukiwania archiwalne, spisywanie relacji i wycieczki terenowe. Zaczynamy od zaraz.
Rezultaty poszukiwań będziemy systematycznie upubliczniać na stronie internetowej Towarzystwa Naukowego PRUTHENIA.

Opowieści, zdjęcia, pytania i sugestie możecie Państwo nadsyłać na adres E-mail:
historianadlimajnem@outlook.com

Bogdan Radzicki

PS.
A gdyby ktoś zainicjował równoległy program pt. Przyroda nad Limajnem – to by dopiero była historia.

Ten wpis został opublikowany w kategorii wpisy. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.